Kırık Rehabilitasyonu, Kırık Sonrası Fizik Tedavi

KIRIK NEDİR? NE TÜR PROBLEMLER OLUŞUR?

Dış veya iç kuvvetler nedeniyle kemik dokusunda meydana gelen ayrılmaya veya bu nedenlerle anatomik bütünlüğün ve kemik bütünlüğünün bozulmasına “Kırık” denir. Bir kemik kırığı, ilgili kuvvetin derecesine ve kemiğin şoku absorbe etme yeteneğine bağlı olarak, küçük bir kırıktan (fissür) bir veya daha fazla kemiğin kırılmasına kadar değişebilir ve buna bitişik eklemlerde yer değiştirme (kırık-çıkık) eşlik edebilir.

Kırıklar sadece kemiğin bütünlüğünün bozulması değildir, kırılmaya neden olan kuvvetler sadece kemiğe değil aynı zamanda deriye, kaslara, tendonlara, bağlara, kan damarlarına, sinirlere ve kemiğin etrafındaki komşu organlara da zarar verebilir. Bu yaralanmalar ortopedik cerrahi ile acil tedavi gerektirir. Basit kırıklarda ya cerrahi tedaviden sonra ya da alçı uygulaması sonrasında kırık iyileşmesi için kırık bölgesinin fiksasyonu gereklidir. Kaynamanın meydana gelmesi için geçen süre birkaç haftadan birkaç aya kadar değişebilir. Hareketsizlik hem kemik hem de kas dokusunu olumsuz etkiler. İnsanlarda iskelet ve kas atrofisi olarak bilinen bu durum, kemik ve kas dokusunun kullanılmama nedeniyle zayıflamasıdır. Ayrıca ilk haftadan sonra yumuşak dokular hareketsizliğe bağlı olarak elastikiyetini kaybetmeye başlar ve birkaç hafta içinde eklemler hareket kısıtlı hale gelir.

KIRIK REHABİLİTASYONU NEDEN GEREKLİDİR?

Hareketsizlik nedeniyle kemik ve kas atrofisi ve eklem hareketinin kısıtlanması ciddi fonksiyon kaybına neden olabilir. Bu fonksiyonların normale dönmesi için nitelikli bir fizik tedavi rehabilitasyon programı şarttır.

KIRIK SONRASI FİZİK TEDAVİ

Kırık sonrası rehabilitasyon tedavinin önemli bir parçasıdır. Kırık gelişimine yol açan travma ağrı ve ödem oluşturabilirken, kırık sonrası tespit için alçı ve atel benzeri uygulamalar da kas kütlesi (atrofi), eklem sertliği, dolaşım bozukluğu ve fonksiyon kaybına neden olabilir. Bunları önlemek veya en aza indirmek için fizik tedavi uygulamalarına bir an önce başlanmalıdır. Bu dönemde fizik tedavinin bir diğer en önemli amacı, mevcut kırık bölgeye zarar vermeden mümkün olan en kısa sürede kırık bölgenin normal hareketine ve işlevine sağlıklı bir şekilde dönmesini sağlamaktır.

Fizyoterapi bağlamında süreç, kırık bölgedeki hassasiyet, ağrı ve şişliğin giderilmesiyle başlar. Bu amaçla hastalar soğuk kompres, masaj yöntemleri ve elektrik akımlarını tercih edebilirler. Bir sonraki adım, bu uygulamaların aynı anda devam etmesini sağlamak, bölgedeki sertliği/sertliği azaltmak ve normal eklem hareketine izin vermek için esnekliğini geri kazandırmaktır. İlk aşamada fizyoterapist tarafından gerçekleştirilen pasif hareketler hasta ile birlikte yapılarak hareket kazanımı sağlanır ve sonrasında hasta hareketleri bağımsız olarak gerçekleştirmesi için teşvik edilir. Hastanın ağrıları ve şişlikleri inip normal hareket açıklığına döndükten sonra bölgedeki kas gücü yavaş yavaş geri gelmeye başlar. Bu sayede kemiklere ve eklemlere binen yük azaltılır ve yeniden yaralanma riski en aza indirilir.

Hasta, tedavi sürecinde günlük yaşamında bir fizyoterapist kontrolünde uygulamaya devam etmelidir. Özellikle bu dönemde kırık iyileşmesini olumsuz etkileyen içme ve sigara içmeye dikkat etmeli, beslenmeye dikkat etmeli, vitamin ve mineral yönünden zengin besinler tüketmeliyiz.

Kırık tedavisi ve rehabilitasyon süreci ile ilgili en önemli nokta, kırığın bulunduğu yere göre hastanın ihtiyaçlarının değişebileceği ve tedavi planının hastanın mevcut ihtiyaçlarına göre şekillendirileceğidir.

KIRIK REHABİLİTASYONU NASIL YAPILIR?

Rehabilitasyon için başvuracağımız hastaların ameliyat sonrası ortopedik tedavilerini tamamlamış, alçılarını çıkarmış veya önerilen hareketsizlik süresini tamamlamış olmaları gerekmektedir. Hastalar öncelikle fizyoterapistler tarafından fonksiyonel olarak değerlendirildi. Kırık bölgedeki kemik ve kasın çözülme (atrofi), kuvveti ve hareketliliğini değerlendirin. Eklemlerin hareket kısıtlamaları olup olmadığına dikkat edin. Genel duruş ve yürüyüş analizi yapın. Kemik bağlanmasının radyografik değerlendirmesi. Sinir hasarı varsa, nörolojik durumu değerlendirmek için bir EMG yapılır. Tüm bulgulara dayanarak bir rehabilitasyon planı geliştirildi. Rehabilitasyon fizyoterapist tarafından yapılır. Hastadan hastaya değişmekle birlikte genel uygulama şu şekildedir;

Kemik ve kas atrofisi rehabilitasyonu: Manyetik alan uygulaması hücre yenilenmesini ve kan dolaşımını artırıcı etkiye sahiptir. Özellikle yeni kemik oluşumunu artırma etkisine sahiptir.

Hareketsizlikten kaynaklanan osteoporozu tedavi etmek ve kırıkların iyileşmesini hızlandırmak için başarıyla kullanılmaktadır. Elektrik darbeleri pasif olarak zayıf kasları güçlendirir. Hastanın fizyoterapist tarafından belirtilen egzersizleri yapması ile olumlu pekiştirilir. Hastayı mümkün olan en kısa sürede dışarı çıkarmak veya kolla çalışmak tedavi için önemlidir.

Eklem Hareketinin Açılması: Kırık bölgesinde eklem hareketi kısıtlı ise eklemin düzgün çalışabilmesi için eklem hareketinin açılması gerekir. Bunun için derin dokunun esnekliğini artıran ve sıcaklık sağlayan ultrason veya kısa dalgalar kullanılır. Fizyoterapist daha sonra ağrı sınırında germe egzersizleri yapar. Germe derecesi, fizyoterapist tarafından doku durumuna ve hastanın toleransına göre ayarlanır. Germe egzersizleri ile birlikte aktif ve pasif güçlendirme egzersizleri yapılır.